ڤەرسین

دەربارەی میتۆدی نووسینەوەی مێژووی یەکێتیی مامۆستایانی کوردستان 4

چینی: دیاری نه‌کراو

 

3 . ره‌خنه‌گرتن له‌ سه‌رچاوه‌کان

یه‌کێک له‌ نه‌رێته‌کانی تۆژینه‌وه‌ی زانستی ، به‌تایبه‌تی له‌ بواری مێژوودا ، ره‌خنه‌گرتنه‌ له‌ سه‌رچاوه‌کان . ده‌بێت سه‌رچاوه‌ش بخرێته‌ ژێر پرسیاره‌وه‌و ،  له‌ ئه‌زموونی ره‌خنه‌گرتن له‌ سه‌رچاوه ده‌ربچێت . تۆژیار ناتوانێت بڕوا به‌ هه‌رکه‌سێک ‌بکات که‌ شتێک ده‌گێڕێته‌وه‌ ، یان ناتوانێت هه‌رچی نووسرابوو ، وه‌کو خۆی و نووسینه‌که‌ چۆن باسی ده‌کات ، ئاوه‌ها ئه‌ویش بیئاخنێته‌ نێو ئه‌و مێژووه‌وه‌ . له‌به‌ر ئه‌وه ده‌بێت‌  زانیارییه‌کان چ خۆیان و چ سه‌رچاوه‌کانیان به‌ر تیشکی ره‌خنه‌ بدرێن . له‌م رووه‌وه‌ تۆژیاره‌کان دوو شێوه‌ ره‌خنه‌ ئه‌نجام ده‌ده‌ن :

یه‌که‌م : ره‌خنه‌گرتن له‌دیوی ده‌ره‌وه‌ : بۆ ئه‌وه‌ی تۆژیار له‌ راستگۆیی و راستیی سه‌رچاوه‌که‌و زانیارییه‌کان دڵنیابێت ، میتۆدی گومانکردن بۆ گه‌یشتن به‌ ( یه‌قین ) په‌یڕه‌و ده‌کات . سه‌ره‌تا له‌ به‌ڵگه‌نامه‌کان ده‌کۆڵیته‌وه‌ تابزانێت ئه‌و به‌ڵگه‌نامانه هی خاوه‌نه‌کانیانن یان نه‌ ، جا ئه‌و خاوه‌نه‌ تاکه‌که‌س بێت یان رێکخراو ، له‌ تاووتوی هه‌ر به‌ڵگه‌نامه‌یه‌کدا له‌وه‌ ده‌کۆڵیته‌وه‌ که‌ ئایا ئه‌و به‌ڵگه‌نامه‌یه‌ هی ئه‌و سه‌رده‌مه‌یه‌ که‌ تێیدا نووسراوه ،‌ یان به‌ڵگه‌نامه‌یه‌کی دروستکراوه‌ و هی سه‌رده‌مێکی دواتره‌و بۆ مه‌به‌ستێک نووسراوه‌ته‌وه‌ ؛ بۆ نموونه‌ که‌سێک کۆمه‌ڵێک وتاری نێو گۆڤار یان بڵاوکراوه‌ یان به‌یاننامه‌یه‌کی رێکخراوه‌که‌ به‌ هی خۆی له‌قه‌ڵه‌مده‌دا  ، ئه‌وه‌ له‌ تۆژینه‌وه‌ی زانستیدا بێ شه‌نوکه‌وکردن وه‌رناگیرێت ،  به‌ڵکو ده‌بێت له‌لایه‌ک  له‌وه‌ بکۆڵرێته‌وه‌ که‌ ئایا نووسینی ئه‌و که‌سه‌یه ؟ ‌ ئه‌وه‌ش به‌ به‌راوردکردنی ده‌بێت له‌گه‌ڵ نووسینه‌کانی دیکه‌ی نووسه‌ر و شێوازی نووسینی ئه‌و سه‌رده‌مه‌ی  له‌ڕووی زمان و بیرو داڕشتنه‌وه‌ ، له‌لایه‌کی دیکه‌وه‌ ده‌بێت به‌ بارودۆخ و رووداوو رووکار ( اتجاه‌ ) ه‌کانی ئه‌و به‌رواره‌ی کاتی نووسینه‌که‌ به‌راوردبکرێت ،  تا بزانرێت راسته‌ هی ئه‌و سه‌رده‌مه‌یه‌ یان نه‌ ؟  له‌ بواری لێکۆڵینه‌وه‌دا پسپۆڕانی ئه‌م بواره‌ ده‌توانن زۆر به‌ ئاسانی به‌ڵگه‌نامه‌کان ساغبکه‌نه‌وه‌و راست و ساخته‌ له‌ یه‌کتری جیابکه‌نه‌وه‌ .‌

دووه‌م : ره‌خنه‌گرتن له‌ دیوی ناوه‌وه‌ : مه‌به‌ست له‌مه‌ لێکۆڵینه‌وه‌ی دۆکیۆمێنته‌کانه‌ ، له‌ڕووی به‌دواداچوونی واتای وشه‌کان ، ده‌سته‌واژه‌کان ، ناونیشانه‌کان ، مه‌به‌سته‌کان و ، تا چ راده‌یه‌ک هه‌لوێستی واقیعی رێکخراوه‌که‌ی ده‌ربڕیوه‌ ، چه‌نده‌ راستگۆ بووه‌و مه‌به‌سته‌کانی پێکاوه‌و کارنامه‌ی رێکخراوه‌که‌ی تێدا ره‌نگده‌داته‌وه‌‌  ؛ یان به‌ پێچه‌وانه‌وه‌یه‌و ، نووسینێکی چه‌واشه‌یه‌و ته‌نها داڕشتن و کۆپی و ره‌شکردنه‌وه‌یه‌که‌   به‌مه‌به‌ستی فریودان و هه‌ڵوێست فرۆشتن یان هه‌ر مه‌به‌ستێکی دیکه‌ی تایبه‌تیی ئه‌و که‌سه‌ نووسراوه‌ . واته‌ نووسینه‌ له‌ پێناوی نووسین و جۆرێک له‌ خۆهه‌ڵکێشان و شانازیکردنی شه‌خسییه‌ ، نه‌ک ده‌ربڕینی هه‌ڵوێستی فیکری و سیاسی و به‌رنامه‌ی کاری رێکخراوه‌یی به‌ره‌و به‌دیهێنانی ئامانجه‌کان . له‌م کایه‌یه‌دا پێوه‌ر به‌رنامه‌ی رێکخراوه‌که‌یه‌و ده‌شێت له‌به‌ر تیشکی ئه‌و به‌رنامه‌یه‌دا ، یان ئه‌و به‌رنامانه‌ ، بوونی رێکخراوه‌که‌و پاساوی کارکردنیشی بۆ هه‌ر ماوه‌یه‌ک که‌ ئه‌و به‌رنامه‌یه‌ی بۆ دانراوه‌  ، هه‌ڵبسه‌نگێنرێت و جێوڕێ و کاریگه‌رێتی له‌ پێکهێنانی ئه‌و مێژووه‌ دیاری بکرێت .

4 .  یه‌کلاییکردنه‌وه‌ی دوولایه‌نییه‌کان

4/1 دوولایه‌نییه‌کانی سروشت و شێوازی کار :  سه‌رنجدانی مێژووی پێکهاتن و کاری یه‌کێتیی مامۆستایانی کوردستان و ، ئه‌و هه‌وڵانه‌ی دراون بۆ نووسینه‌وه‌ی ئه‌و مێژووه‌ ، راستییه‌کی ته‌واو ناکۆک له‌ خودی خۆیاندا نیشانده‌ده‌ن . ده‌بینین : چ مێژووه‌که‌ی  ، ناکۆکیی له‌ ره‌وتی خۆیدا هه‌ڵگرتووه‌و ، چ نووسینه‌کانیش له‌ چوارچێوه‌ی کۆمه‌ڵێک دوولایه‌نیی ( ثنائیات ) گیریانخواردووه‌و ناتوانن سنووری ئه‌و دوولایه‌نییانه‌ ببه‌زێنن و یه‌کلاییبکه‌نه‌وه‌ . بۆیه‌ ده‌بێت هه‌ڵوێست و تێگه‌یشتنی جیددی له‌م رووه‌وه‌ هه‌بێت و ، بۆ به‌ده‌ستهێنانی نووسینه‌وه‌یه‌کی راست و دروستی ئه‌و مێژووه‌و هه‌نگاونان به‌ره‌و دواڕۆژێکی گه‌شه‌دار بۆ ئه‌م رێکخراوه له‌ ریزی رێکخراوه‌کانی دیکه‌ی کۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نیدا ، ئه‌م دوولایه‌نییانه‌ شیبنه‌وه‌و نه‌مێنن . ئه‌م دوولایه‌نییانه‌ بریتین له‌ : -

4/1/1  دوولایه‌نیی شێوازی کاری سه‌رده‌می شۆڕش و به‌رگریی نیشتمانی و شێوازی کاری سه‌رده‌می ده‌سه‌ڵات و حکومه‌تی کورد : واته‌ دوولایه‌نیی خه‌باتی شاخ و شار ، یان دوولایه‌نیی شێوازی توندوتیژی( خه‌باتی چه‌کداری ) و شێوازی خه‌باتی یاسایی ( خه‌باتی مه‌ده‌نی ) . گۆڕینی شێوازی یه‌که‌میان بۆ به‌رژه‌وه‌ندی دووه‌م ، رێکخراوه‌که‌ له‌ بارێکه‌وه‌ بۆ بارێکی دیکه‌ی مۆدێرن و رێکخراوێکی کارای کۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نی ده‌گۆڕێت و ، قۆناغێکی نوێ ، به‌ شێوازی نوێ و ئه‌رک و ئامانجی نوێ ، له‌ مێژووی خه‌باتی یه‌کێتیدا ده‌هێنێته‌ کایه‌وه‌ .

4/1/2  دوولایه‌نیی کاری نهێنی و کاری ئاشکراو یاسایی : ده‌بێت به‌ره‌نجامی گۆڕانکاریی  دوولایه‌نیی خاڵی پێشوو بێت .  واته‌ قۆناغی کاری نهێنی له‌سایه‌ی هه‌لومه‌رجی نوێدا ، بۆ ئێجگاره‌کی به‌لاوه‌بنرێت و ، له‌ ئاستی هه‌موو ئۆرگانه‌کاندا ، چ له‌ شێوازو چ له‌ ئامانجه‌کاندا ، خه‌باتی ئاشکراو یاسایی و پرنسیپه‌کانی ئازادی و دیموکراتی له‌ خه‌باتی رێکخراوه‌ییدا په‌یڕه‌و بکرێت . به‌واتایه‌کی دیکه‌ ده‌بێت شه‌فافییه‌ت له‌ هه‌موو کاره‌کاندا و له‌ هه‌موو ئاسته‌کاندا جێی بڕیارو کاری نهێنیی داخراو له‌نێو ده‌زگا باڵاکانی یه‌کێتیدا بگرێته‌وه‌ .

4/1/3  دوولایه‌نیی کاری ده‌سته‌ ( نخبة ) یی و کاری جه‌ماوه‌ری : ئه‌م دوولایه‌نییه‌ ، دوو شێوازی سه‌ر به‌ دوو قۆناغی جیاوازن ، بۆیه‌ ده‌بێت یه‌کێتی مامۆستایان ده‌ستبه‌رداری یه‌که‌میان بۆ به‌رژه‌وه‌ندی دوومیان ببێت ، چونکه‌ له‌سایه‌ی هه‌لومه‌رجی نوێدا ، له‌سایه‌ی کاری یاسایی ئاشکرادا ، شێوازی ده‌سته‌یی کار به‌سه‌رچووه‌و ، شێوازی جه‌ماوه‌ریی دیموکراتی و  ، کارکردو کاریگه‌ریی جه‌ماوه‌ری مامۆستایان له‌ دیاریکردنی سیاسه‌ت و کاره‌کانی یه‌كێتیی مامۆستایاندا ، شێوازی گونجاوه‌ له‌گه‌ڵ پرنسیپی کاری دیموکراتی و مه‌ده‌نیدا .

4/1/4  دوولایه‌نیی قۆرخکردنی کاری رێکخراوه‌یی له ‌نێو مامۆستایان و کاری پلورالیزمی رێکخراوه‌یی : ده‌بێت له‌م دوولایه‌نییه‌شدا ، یه‌که‌میان بۆ به‌رژه‌وه‌ندی دوومیان وازلێبهێنرێت .

قۆرخکردنی کاری رێکخراوه‌یی یه‌کێکه‌ له‌ سیما هه‌ره‌ دیاره‌کانی کۆمه‌ڵگه‌ داخراوه‌کان  ، له‌به‌رامبه‌ریدا ئازادیی کاری رێکخراوه‌یی ( پلورالیزمی رێکخراوه‌یی ) وه‌ک دیارده‌ی کۆمه‌ڵگه‌ی دیموکراسی هه‌یه‌و ده‌بێت جێیبگرێته‌وه‌ . ئه‌م جێگرتنه‌وه‌یه‌ ، ده‌بێت به‌ یاسایی بکرێت . هه‌ر یاسایه‌ک یه‌کێتیی مامۆستایانی کوردستان وه‌ک تاکه‌ رێکخراوی مامۆستایان ده‌ناسێت ، ده‌بێت هه‌ڵبوه‌شێته‌وه‌ . ده‌بێت یه‌کێتیی مامۆستایانی کوردستان خۆی ئه‌م داوایه‌ بکات و ، رێگا به‌وه‌ بدات هه‌ر کۆمه‌ڵه‌ مامۆستایه‌ک ، که‌ی ویستیان ، رێکخراوێک یان کۆمه‌ڵه‌یه‌ک یان سه‌ندیکایه‌ک بۆ به‌رژه‌وه‌ندی مامۆستایان به‌ گشتی یان بۆ به‌رژه‌وه‌ندی به‌شێک له‌ مامۆستایان پێکبهێنن ؛ ده‌بێت هاریکارییان بکات و بۆ به‌دیهێنانی به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانیان پشتگیرییان بکات .

4/1/5  دوولایه‌نیی پابه‌ندبوونی حزبی و سه‌ربه‌خۆیی رێکخراوه‌یی : ململانێی نێو ئه‌م دوولایه‌نییه‌  ، یه‌کێکه‌ له‌ ئاسه‌واره‌کانی سه‌رده‌می پێشوو . ئه‌م دوولایه‌نییه‌ هه‌تا ئێستا ده‌ردێکی کوشنده‌ی خه‌باتی رێکخراوه‌یی - سه‌ندیکایی - جه‌ماوه‌رییه‌و ، مایه‌ی گه‌شه‌نه‌کردن وسستی و دانه‌هێنان و وشکبوونه‌وه‌ی رێکخراوی کۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نییه‌ . له‌به‌ر ئه‌وه‌ ، ده‌بێت ئه‌م دوولایه‌نییه‌ش له‌ به‌رژه‌وه‌ندی سه‌ربه‌خۆیی رێکخراوه‌یی یه‌کلاییبکرێته‌وه‌ . ده‌بێت ئه‌م رێکخراوه‌ ( لێره‌دا مه‌به‌ست یه‌کێتیی مامۆستایانه‌ ) سه‌ربه‌خۆ بێت ، هه‌ڵسووڕێنه‌رانی سه‌ربه‌خۆ له‌ حزبه‌کان کاری رێکخراوه‌یی بکه‌ن ، هیچ مه‌کته‌بێکی حزبی سه‌ره‌وکارییان نه‌کات و ئاڕاسته‌ی حزبییان نه‌داتێ . ده‌بێت هه‌موو ئه‌ندامانی یه‌کێتی ، حزبی بن یان حزبی نه‌بن ، هه‌ستبکه‌ن چوونیه‌ک مامه‌ڵه‌ ده‌کرێن و رێکخراوه‌که‌یان له‌ خزمه‌تی ئه‌جنده‌ی حزبێکی دیاریکراودا نییه‌ .    ‌    

10:59 - Thursday, May 8, 2008 - بۆ چوون


ڵاپه‌ڕه‌ی پێش لاپه‌ڕه‌ی پاش
پێناسه‌
پێنووسەکەم: فەیلەسووفەکان تەنها جیهانیان بە شێوەی جۆراوجۆر شیکردەوە ، بەڵام گرنگ گۆڕینێتی.
ده‌سپێک
زانیاری
ئه‌لبۆمی وێنه‌کان
ئه‌رشیڤ
بیکه‌ ماڵپه‌ڕ من
بیخه‌ لیستی دڵخوازه‌کان
هەژێن
الحوار المتمدن
لۆگۆی وێبڵاگ
ڤەرسین



به‌ڕێوه‌ به‌ران
varseen

گه‌ڕان



ڕۆژ ژمێر
«  July 2008  »
MonTueWedThuFriSatSun
 123456
78910111213
14151617181920
21222324252627
28293031 


دوا بابه‌ته‌کانی وێبڵاگ
- دیسان دەربارەی نووسینەوەی مێژووی دامەزراندنی کۆمەڵە 3 - 3
- دیسان دەربارەی نووسینەوەی مێژووی دامەزراندنی کۆمەڵە 2 - 3
- دیسان دەربارەی نووسینەوەی مێژووی دامەزراندنی کۆمەڵە 1 - 3
- فوئاد قەرەداغی بۆ رۆژنامەی '' ئاڵای ئازادی '' دەدوێت 3 - 3
- فوئاد قەرەداغی بۆ رۆژنامەی '' ئاڵای ئازادی '' دەدوێت 2 - 3

ئیتر
سه‌ردانه‌کان :
RSS


Powered By kurdblogger