ئۆپۆزسیۆن و هەڵبژاردن - دیدارێکی رۆژنامەی ئاڵای ئازادی لەگەڵ فوئاد قەرەداغیدا *
Wednesday, March 18, 2009
ئاڵای ئازادی : له بارودۆخی ئێستای ههرێمی کوردستاندا ، تا چهند بوار بۆ دروستبوونی ئۆپۆزسیۆن رهخساوه ، به تایبهتی ئهو لایهن و پارتانهی دهیانهوێت وهک ئۆپۆزسیۆن کاربکهن ؟
فوئاد قهرهداغی : لهههر شوێنێک دهسهڵات ههبێت ، ئۆپۆزسیۆنیش دهبێت ، بهو واتایهی دهسهڵات بهرنامهی تایبهتی خۆی ههیه که لهگهڵ بهرژهوهندییه تایبهتییهکانی خۆیدا دهیگونجێنێت . ئهم بهرژهوهندییانه ، له زۆربهی کاتهکاندا ، به پێچهوانهی ئارهزوو و بهرژهوهندییهکانی کۆمهڵانی خهڵکییهوهیه ، بهتایبهتی ئهگهر جیاوازییه چینایهتییهکان جهمسهربهندییهکی له نێوان دهسهڵاتداران ، وهک چینێک که فهرمانڕهوایهتی دهکهن ، لهگهڵ کۆمهڵانی خهڵکی کرێکارو زهحمهتکێش لهو وڵاتهدا ، پێکهێنابێت. لهبهر ئهوه ئۆپۆزسیۆن ، چ به شێوهیهکی ئاشکرا بێت یان به شێوهیهکی نهێنی ( شاراوه ) بێت ، له واقیعدا ههیه ، بهڵام ئایا تاچهند کاریگهرێتی ههیهو ، تاچهند رێکخراوه ؟ تاچهند توانیویهتی خۆی له حزب و رێکخراوی ئۆپۆزسیۆندا بهرجهسته بکات ، ئهوه مهسهلهیهکی دیکهیه .
لهڕاستیدا ئۆپۆزسیۆن زهروورهته و وڵاتی بێ ئۆپۆزسیۆن وڵاتێکی مردووه . بوونی ئۆپۆزسیۆن یهکێکه له پێداویستییهکانی گهشهکردن و پێشکهوتن ، بهو پێیه بوونی کێبهرکێ و ململانێ لهسهر کاره باشهکان دهبێته مهرجی ئهو گهشهکردن و پێشکهوتنهو ، ئهوهش بهبێ بوونی دوو یان چهند لایهن که له بهرامبهر یهکتردا رابوهستن و ململانێ بکهن ، ناکرێت . به واتایهکیدیکه ، ههمیشه ئۆپۆزسیۆن دهبێته لایهنێکی گرنگی پێداویستییهکانی گهشهکردن و پێشکهوتن که له فهزای ململانێدا بهرجهستهی دهکات و ، بهشێوهیهکی ئیجابی کاریگهرێتی لهسهر ئهو ئاڵوگۆڕانه دادهنێت که پێویسته له کۆمهڵگادا بکرێت . لهبهر تیشکی ئهم راستییهدا ، ئۆپۆزسیۆن بۆ ههر وڵاتێک دهبێته مهرجی فهزایهکی سیاسی تهندروست ؛ بهبێ ئهمه وڵاتێکی مردوو ، کش و مات ، تۆتالیتاری دێتهکایهوه که رهخنهی تێدا نابێت ، وڵاتێک که سهرهنجامی ژیانی سیاسی تێیدا به سهرکوتکردن و کپکردنی دهنگ کۆتایی دێت ؛ بۆیه ئهگهر بمانهوێت کوردستانیش وهک ههر وڵاتێکی دیکهی ئهم دونیایه فهزایهکی سیاسی و کۆمهڵایهتیی تهندروستی ههبێت ، دهبێت ئۆپۆزسیۆنێکی کارای ههبێت ، ئهم ئۆپۆزسیۆنه مهرجی بهرهوپێشهوهچوونی لهمهوبهر بووهو ئهمڕۆش مهرجێکی پڕبایهخی پێشکهوتن و بهرهوپێشهوهچوونی پڕۆسهی سیاسییه له کۆمهڵگای کوردستاندا .
ئاڵای ئازادی : تا چهند له ههرێمی کوردستان بهتایبهت له دوای راپهڕینهوه ئهو فهزایه بۆ ئهو لایهن و رێکخراوانه دروستبووه که وهک ئۆپۆزسیۆن کاربکهن و کاریگهرییان ههبێت لهسهر دهسهڵاتی ههرێمی کوردستان ؟
فوئاد قهرهداغی : لهڕاستیدا ههندێک جار ئۆپۆزسیۆن کاریگهریی ههبووهو ، له گشتێتی خۆشیدا کاریگهرییهکی ئهوتۆی نهبووه . واته بهگشتی له ماوهی 18 ساڵی دوای راپهڕیندا کاریگهرێتییهکی زۆر بههێزی لهسهر دهسهڵات نهبووهو ، ههمیشه تهرازووهکه بهلای دهسهڵاتدا شکاوهتهوه.
دهسهڵاتداران له کوردستاندا کۆمهڵێک ئهزموونیان له کاری سیاسیدا ههبووه ، پێشینهی دهیان ساڵیان لهم بوارهدا ههبووه . ئهم ئهزموونهی دهسهڵات لایهنی خهباتی چهکداری و کاری سیاسی و ههڵسوکهوتی کۆمهڵایهتی گرتووهتهوه ، که بوونی پێگهی رێکخراوهیی حزبی و ژمارهیهکی زۆر شههید له ههموو ناوچهکانی کوردستاندا ، هۆکاری بههێزی ئهوان و لاوازیی ئۆپۆزسیۆن بووه تا رادهی ئهوهی که هیچ دهنگێکی بیستراوی ئۆپۆزسیۆن لهئارادا نهبووه ، ههر بۆیه ئیمڕۆش ئهو دهنگه به کزی دهبیستین و رۆڵێکی کاریگهری لهسهر دهسهڵات نابینین ؛ بهڵام ئهمه ئهو راستییه ناشارێتهوه که ئۆپۆزسیۆن له راپهڕینهوه تا ئێستا له بهرامبهر ئهو دوو حزبهی دهسهڵاتیان له کوردستاندا بهدهستهوه بووه ، بوونی ههبووهو ههندێک جاریش کاریگهرێتی خۆی لهسهر ماجهرای رووداوهکان داناوه .
ئهگهرسهیری پانۆرامای بارودۆخی سیاسی کوردستان بکهین ، دهبینین ئۆپۆزسیۆن لهماوهی چهند ساڵی رابردوودا له شێوهکانی مانگرتن و خۆنیشاندان و ئیعتیرازاتی جهماوهریی گهورهدا خۆیدهرخستووه ، ئهمه جگه لهوهی جۆرنالیزمی ئۆپۆزیۆن ، جۆرنالیزمێکی کاریگهر بووهو توانیویهتی چاودێرییهکی تهواوی دهسهڵات بکات و ، کهموکووڕییهکانی دهسهڵات ئاشکرا بکات و ئیعتیرازاتی خۆی لهسهر ئهو کهموکووڕییانه بهباشی نیشانبدات ؛ بهڵام لهگهڵ ههموو ئهمانهشدا هێشتا تهرازووی هاوکێشهی سیاسی له کوردستاندا بهلای دهسهڵاتدا دێتهوه ، واته ئۆپۆزسیۆن کاریگهرییهکی بهرچاوی لهو هاوکێشهیهدا نهبووهو دهسهڵات ههوڵی داوه له پهراوێزدا رایبگرێت .
دهسهڵاتی سیاسی له کوردستاندا توانای گهورهی لهبهردهستدایه ههر له توانای داراییهوه تا توانای راگهیاندن ، ههروهها توانیویهتی ههندێک پشتگیریی دهرهوهش بۆ خۆی مسۆگهر بکات به تایبهتی له سهردهمی رووخانی رژێمی بهعسدا. ئهم تواناییانهی دهسهڵات کاریگهرێتی لهسهر سنووردارکردنی کاری ئۆپۆزسیۆن ههبووه ، به تایبهتی که ئۆپۆزسیۆنیش بۆ خۆی ئۆپۆزسیۆنێکی یهکگرتوو نهبووه ، ئۆپۆزسیۆنێکی پهرتهوازه بووه ، ئۆپۆزسیۆنێک که له تهیفێکی زۆر زۆر فراواندا خۆینواندووه ، لهوپهڕی چهپهوه بۆ ئهوپهڕی راستی تێدابووه ، تێیدا ئۆپۆزسیۆنی چهپ لاوازبووه بۆیه زێتر وهک ئۆپۆزسیۆنێکی ئیسلامگهرا خۆینیشانداوه ، له کاتێکدا ئهوهی به دهردی خهڵکی کوردستان دهخوات ئۆپۆزسیۆنێکی سێکولارو چهپ و سۆسیالیستییه نهک زاڵبوونی ئۆپۆزسیۆنی ئیسلامگهرا یان ئۆپۆزسیۆنێکی راستڕهوی نهتهوهیی ، بهتایبهتی له ههلومهرجێکدا که دهسهڵات خۆی سروشتێکی نهتهوهیی و سازشکارانهی لهگهڵ ئیسلامی سیاسیدا ههیه.
ئاڵای ئازادی : له دوای راپهڕینهوهو به تایبهت لهم چهند ساڵهی دواییدا ، باس له فهزایهکی دیموکراتی دهکرێت له ههرێمی کوردستاندا ، ئایا ئهو فهزا دیموکراتییه بواری داوه بهو لایهنانهی دهیانهوێت له دهرهوهی دهسهڵاتی سیاسی وهک ئۆپۆزسیۆن کاری خۆیان بکهن ؟
فوئاد قهرهداغی : سهرهتا رهنگه لهسهر چۆنیهتی بهکارهێنانی ئهو دوو چهمکه ( دیموکراتی و ئازادی ) ئیعتیرازم ههبێت . ئایا دیموکراسی له کوردستاندا ههیه ؟ ئایا ئازادی به واتا فراوانهکهی وجودی ههیه ؟ پێموایه ئازادی بهشێوهیهکی رێژهیی ( نسبي ) له کوردستاندا ههیه ، بایی ئهوهنده ههیه که مهترسی لهسهر دهسهڵات دروست نهکات ، لهو شوێنانهی بچوکترین مهترسی لهسهر دهسهڵات دروست بکات زۆر به توندی بهرپهرچدهدرێتهوه ، نموونهش زۆره لهسهر ئهوه ههر له گوللهبارانکردنی کرێکارانی کارگهی چیمهنتۆی تاسڵوجهوه تا دهگاته بهرهنگاریی خۆپیشاندانی شارو شارۆچکهکانی کوردستان وهک کهلارو رانیه و ههڵهبجهو ...هتد ، به تهقهلێکردن و دهستگیرکردن و پێشێلکردنی مافه مرۆییهکانیان . ئهوانه ههمووی بهڵگهی ئهوهن ئازادی لهلای ئێمه ، له ههرێمی کوردستاندا ، ئازادییهکی سنوورداره ، ئازادییهکه له بازنهی ئهوهدا که تا چهند دهتوانیت لهگهڵ ویستی دهسهڵاتدا بیگونجێنیت ، چونکه ئهگهر دهسهڵات بزانێت مهترسی ههیه ، بهبێ دوودڵی کپی دهکات . سهبارهت به دیموکراسیش ، قۆرخکردنی دهسهڵات لهلایهن دوو حزبهوهو رێگهنهدان به حزبهکانی دیکه که دهورو کاریگهرێتییان ههبێت و ، سیاسهتی به پاشکۆکردنیان ، بهڵگهی ئهوهن که دیموکراتیش لهم وڵاتهدا لهنگهو پڕبهپڕی واتاکهی خۆی لهئارادا نییه.
لهبنهڕهتدا ، دیموکراتی واتای ههڵبژاردن دهگهیهنێت ، بۆیه به بۆچوونی من تا ئێستا له کوردستانداو بۆ هیچ بوارێک ههڵبژاردنێکی تهواو ئازاد نهکراوه . پڕۆسهی ههڵبژاردن که یهکێک له کۆڵهکهکان ( پایهکان ) ی دیموکراسییه ، زۆرجار بهلاڕێدا براوه و ئهنجامهکانی ، ئهنجامی راستهقینهی دهنگدانی کۆمهڵانی خهڵکی کوردستان نهبووه ، چونکه بۆ بهدهستهێنانی ئهو ئامانجانه جۆرنالیزمی کوردی و پایهو نفوزی حزبه دهسهڵاتدارهکان و ، ههندێک جار پهخشکردنی پارهو چاوسوورکردنهوه بهکارهێنراوه . لهبهرئهوهش ئهنجامهکانی ههڵبژاردن بهپێچهوانهی ئیرادهی خهڵکهوه بووهو ئهوهندهی له دیموکراسی دهگهین و چاوهڕوانیی لێدهکهین ، نهچووهته خزمهتی ئهو خهڵکهی که دهنگیانداوه . نموونهی بهرچاو بۆ ئهمه دهنگدان بوو بۆ دهستووری ههمیشهیی عێراق . ئهو دهستووره ههر کهسێک بێلایهنداری و به ویژدانهوه بیخوێنێتهوه لهوه تێدهگات که شتێکی ئهوتۆی بۆ بهرژهوهندییهکانی خهڵکی کوردستان تێدا نییه بهڵام خهڵکیش دهنگیان بۆ داوه چونکه حزبه دهسهڵاتدارهکان وههایان ویست و بۆ ئهوهش به تهواوی توانا دارایی و حزبییهکانیانهوه ، به مراوهغهی سیاسی و هاوپهیمانێتییه جۆراوجۆرهکانیانهوه ، توانییان خهڵک بۆ دهنگدان راپێچ بکهن و دهنگ بۆ پهسهندکردنی دهستووری ههمیشهیی عێراق مسۆگهر بکهن . لێرهدا دیسان دهڵێم : ئهو دیموکراسییهی باسی دهکهین سنووردارهو زێتر بهپێی خواستی حزبه دهسهڵاتدارهکانه نهک بهپێی خواست و ئیرادهی خهڵک ، بۆیه لهسهر ئهو دوو وشهیه رادهوهستم و پێموانییه له کوردستاندا ئازادی و دیموکراسیی به واتا ئهسڵییهکهی خۆیان ههبن ، بهتایبهتی ئهگهر له چهمکی ئازادی بکۆڵینهوهو ، ئازادی له باره سیاسییهکهیدا ببهزێنین و بڕۆین بهرهو چهمکه دارایی و کۆمهڵایهتییهکهی ، که ئهمهی دواییان به ئاشکراترین شێوه له نموونهی بڕیاردانی پهرلهمانی کوردستان بۆ ئازادکردنی فرهژنیدا دهردهکهوێت . له واقیعدا ئهم بڕیارهی پهڕلهمان بۆ خۆی لێدانێکی گهورهی ئازادی بوو ، لێدانی ئازادی نیوهی کۆمهڵ بوو ، بگره به لێکدانهوهیهکی فراوانتر ، لێدانی ئازادی ههمووکۆمهڵ بوو بهههردوو رهگهزهکهوه . بۆیه دهتوانم پێ لهسهر ئهوه دابگرم که نموونهیهکی پڕ کهموکووڕی ئازادی و دیموکراسی لهم وڵاتهدا پهیڕهودهکرێت که تهنانهت لهگهڵ چهمکه رۆژئاواییهکهشیدا ناگونجێت که دهسهڵاتی کوردی بهدوای لاساییکردنهوهیهتی .
ئاڵای ئازادی : ئهگهرچی لهلایهن پهڕلهمانی کوردستانهوه یاسایهکی تایبهت بهرێکخستنی کاری حزبه سیاسییهکانی ههرێمی کوردستان دهرچووه ، بهڵام دواتر بههۆی ئهوهی یاسایهک له ههرێمی کوردستاندا نهبووه که بودجهی حزبه سیاسییهکان رێکبخات ، ئهوهش تا رادهیهک کاریگهری لهسهر دهرکهوتنی ئۆپۆزسیۆن دروستکرد ، که حزبی دهسهڵاتدار وهک کارتێکی فشار بهکاریهێناوه ، ئایا نهبوونی یاسایهک بۆ دابهشکردنی بودجه تا چهند کاریگهری لهسهر ئۆپۆزسیۆنبوون ههیه ؟
فوئاد قهرهداغی : ناتوانین نکوولی لهوه بکهین که مهسهلهی دارایی و بودجه دهورو کاریگهریی نییه ، به تایبهتی بۆ ههموو ئهو حزب و رێکخراوانهی که لهسهرهتای کاردان و به ئاشکرا کاردهکهن . واته بودجهو توانای دارایی زهروورهتێکی کارکردنه ، بهڵام مهسهلهکه لهوهدا کۆنابێتهوه که گهشهنهکردنی ئهو حزبانهی دهسهڵاتیان بهدهستهوه نییه به هۆکاری نهبوونی بودجهو بێتوانایی دارایی بێت . پێموایه ئهوه نابێته هۆکاری سهرهکی چونکه ئهو هۆکاره سهرهکییه پهیوهندی به بزووتنهوهی جهماوهرییهوه ههیه . بزووتنهوه فراوانه جهماوهرییهکان ، ئامانجهکانی ، شێوازهکانی کارکردنی و بارودۆخی بابهتی کاری سیاسی و کۆمهڵێک هۆکاریدیکه ، ههم سهرچاوهو ههم مهرجی ژیان و گهشهکردن و چوونه پێشهوهی حزب و رێکخراوه سیاسییهکانن .
له گۆڕهپانی کوردستاندا ئهو حزبانهی کاردهکهن زۆر له یهکتری دهچن ، یهک جهماوهرو تارادهیهکی زۆر نزیک یهک بهرنامهو پهیامیان ههیه . بۆ نموونه ، ئهگهر سهیری بهرنامهکانی حزبی زهحمهتکێشان ، حزبی سۆسیال دیموکرات ، یهکێتیی نیشتمانی بکهین ، دهبینین بهڕێژهیهکی بهرچاو لهیهک دهچن و هێڵێکی جوێکهرهوهی دیار لهنێوانیاندا نییه . بۆیه دهتوانین بڵێین حزبهکان سیمای ناوکۆییان ههیهو جیاوازییهکانی نێوانیان ، بۆ خهڵکی ، جیاوازییهکی روون و دیار نییه ، ئهگهر جیاوازییهکیش ههبێت ، جیاوازی شکڵییهو پهیوهندی به بونیادهوه نییه و دهتوانین ئامانجه سیاسی و ئابووری و کۆمهڵایهتییهکانیان له بهرنامهکانی پارتی و یهکێتیدا ببینین ، بهم واتایه جیاوازی له نێوانی ئهم بهرنامانهو بهرنامهی ههردوو حزبی دهسهڵاتدا نییه ، هێڵێکی سیاسی – ئابووری – کۆمهڵایهتی له نێوانیاندا نییه ، ئهمهش بواری گهشهکردن و چوونهپێشهوه بهرتهسکدهکاتهوه و ساڵ دێت و ساڵ دهڕوات و ههر له شوێنی خۆیان دهمێننهوه ؛ ئهمه جگه لهوهی که حزبهکانی دهسهڵات له چهند هۆکاریدیکه بههرهمهندن که حزبه بچوکهکان بۆیان ناڕهخسێ و ناتوانن له گۆڕهپانهکهدا جێیان پێ لهق بکهن.
من لهو باوهڕهدام مهسهلهی داراییهکی بههێزو بودجه لهو خاڵهوه دهتوانێت کاریگهریی ههبێت که بزووتنهوهیهکی جهماوهری تهواو جیاوازی له پێگه کۆمهڵایهتییهکهی دهسهڵات ههبێت ، ئامانج و ئاسۆیهکی جیاوازی بۆ دواڕۆژی کۆمهڵگای کوردستان ههڵگرتبێت و ، وهڵامی گونجاوو لهباری بۆ کێشه سیاسی و ئابووری و کۆمهڵایهتییهکان پێبێت ، بتوانێت ئامانج و خواستهکانی گهنجان و ژنان و منداڵان و سهرجهمی توێژه کۆمهڵایهتییهکان به جۆرێک دابڕێژێت و لهخهباتی خۆیدا بهرجهستهی بکات که لهبهرامبهر حزبهکانی دهسهڵاتدا جهمسهربهندییهکی ئاشکراو دیاری پێکهێنابێت .
ئهم شێوه حزب و رێکخراوانه که پشت به بزووتنهوهیهکی وهها ببهستن ، رهنگه ئهمڕۆ به هێواشی بچنه پێشهوه بهڵام له دواڕۆژدا گهشهدهکهن تهنانهت ئهگهر بودجهیهکی مهمرهو مهژیشیان لهبهردهستدا نهبێت ، چونکه کاتێک بزووتنهوهی فراوانی جهماوهری لهسهر ئهم پێگهیه دروست دهبێت ، بۆ خۆی حزبهکه دهژێنێت ، وهک ئهوهی سهردهمی خۆی و بهر له نیوسهده ، هیچ یهکێک لهو حزبانهی کاریان دهکرد بودجهی دیاریکراویان نهبوو ، به پارهی ئهندامان و لانگیران و دۆستانیان بهڕێوهدهچوون . لێرهدا پێویسته ئاماژهش بهوه بکهم که ئایدیای شۆڕشگێڕانه رۆڵی خۆی ههبوو . ئهو ئایدیایه له ئایدیای ئهمڕۆ بههێزتر بوو . ئهو ئایدیا شۆڕشگێڕانهیه وا له مرۆڤ دهکات بڕوای شۆڕشگێڕانهی ههبێت ، خۆنهویست بێت ، بارودۆخی حزبهکهی و وڵاتهکهی رهچاوبکات و له نهبوونیدا به شتی کهم رازی بێت ، که ئیمڕۆ ئهوانه له کایهدا نییه و بهجۆرێکی دیکهیه . ئهمڕۆ ههر کادیرێکی ئهم حزبانه دهگریت ئاماده نییه به دهرامهتێکی کهم رازی بێت ، دیاره هۆکارهکانی ئهم ههڵوێستهش زۆرن و لهڕووی بونیادییهوه لهگهڵ رابردوودا جیاوازییان ههیه ، بۆیه ههر حزبێک بیهوێت بهو حاڵهته لاوازهی خۆشیهوه بمێنێتهوه ناچار دهبێت چهندین رێگا بگرێتهبهر که ههڵوێستهکان و هاوپهیمانێتییهکان چ وهک ئۆپۆزسیۆن و چ وهک هاوپهیمان یان پاشکۆی دهسهڵات دهکهونه چهقی ئهو چهندین رێگایهوه .
* رۆژنامهی ( ئاڵای ئازادی ) ژماره ( 798 ) بهرواری 11/3/2009 ئهم دیدارهی بڵاوکردهوه ، بهڵام لهبهر ئهوهی داڕشتنهکهی لاواز بوو و ، له زۆر شوێندا مهبهستهکهمی بهباشی نهدهگهیاند ، ناچار بووم لهگهڵ ههندێ دهستکاریکردندا جارێکی دیکه دایبڕێژمهوه بهبێ ئهوهی دهستکاری ناوهڕۆکهکهی بکهم . (فوئاد قهرهداغی )
